Trzy główne negatywne emocje enneagramu można związać ze zwierzęcymi (w istocie) instynktami.
Najpierwotniejszy jest lęk, jako reakcja na zagrożenie życia. Źródłem lęku jest ten, kto chce mnie zabić. Wydaje się, że lęk i ucieczka, lęk jako psychiczna komponenta ucieczki lub gotowości do niej, jest właściwy wszystkim (poruszającym się) zwierzętom.
Gniew wydaje się właściwy dla zwierząt terytorialnych, tych, które zajmują pewien wycinek przestrzeni, uznają za swoją własność i bronią go przed innymi, zwłaszcza przed przedstawicielami swojego gatunku. Źródłem gniewu jest ten, kto chce zająć moje terytorium (moją własność). Gniew jako reakcja na naruszenie najbardziej pierwotnej własności: własności miejsca, ziemi, byłby już zatem emocją bardziej wyrafinowaną, pojawiającą się na wyższym etapie rozwoju.
Wstyd właściwy jest dla zwierząt stadnych i żyjących w hierarchicznych grupach, czyli dla istot społecznych. Źródłem wstydu (lub: poczucia mniejszej wartości) jest ten, kto chce obniżyć moją pozycję w stadzie.
* * *
Lęk i ucieczka wiążą się z kierunkiem przód-tył. To jest wymiar przestrzeni wyznaczony przez lęk.
Gniew wiąże się z kierunkiem prawy-lewy, jako że zawłaszczone terytorium, którego muszę bronić, ma swoją poziomą rozciągłość. Prawy-lewy, to wymiar przestrzeni wyznaczony przez gniew.
Wstyd (niedowartościowanie) wiąże się z kierunkiem góra-dół, co poznać po tym, ze cała terminologia hierarchicznego stada opiera się na pojęciach urobionych od tego wymiaru: wyższy, niższy, wysoka pozycja, niska, podwyższenie i obniżenie czyjejś pozycji. Być może jest to jeszcze echo stosunków u naszych małpich przodków, gdzie faktycznie, kto ważniejszy, tym na wyższej gałęzi siedzi.
Wojciech Jóźwiak, 10 listop. 2008
- UWAGA: Całość artykułu przeczytasz w Tarace tu: “Jądro enneagramu. Enneagram jako wyraz zwierzęcych instynktów i wymiarów przestrzeni. Idee neurotyczne i schizofreniczne”.
